ผมมีช่วงหนึ่งที่นอนหลับยากมาก ใช้เวลาหนึ่งถึงสองชั่วโมงกว่าจะหลับ และตื่นกลางดึกบ่อย จนเริ่มคิดว่าต้องเป็นเรื่องความเครียด ตอนนั้นลองเปลี่ยนไปหลายอย่าง ทั้งออกกำลังกาย กินแมกนีเซียม ดื่มชาคาโมไมล์ แล้วก็พบว่าสิ่งที่ได้ผลที่สุดกลับง่ายกว่านั้นมาก

อุณหภูมิห้องคือปัจจัยแรกที่คนมองข้าม
สำหรับอากาศไทย นี่คือตัวแปรที่สำคัญที่สุด ห้องที่ร้อนเกินไปทำให้ร่างกายระบายความร้อนได้ช้าและหลับตื้น ถ้าคุณเปิดแอร์ทั้งคืน ลองตั้งอุณหภูมิให้สูงขึ้นเล็กน้อยแต่เปิดพัดลมเบา ๆ สวนทาง ให้ลมผ่านตัวเราแทนการเป่าเข้าหน้าตรง ๆ วิธีนี้ทำให้รู้สึกเย็นสบายโดยไม่ต้องจ่ายค่าไฟสูง และหลายคนพบว่าหลับได้ดีขึ้นเมื่ออากาศไม่เย็นจนเกินไป
ผมเคยตื่นกลางดึกเพราะหนาวโดยไม่รู้ตัว ตอนนั้นแอร์ตั้งไว้ต่ำมากเพราะตอนแรกนอนรู้สึกร้อน พอปรับขึ้นมาสององศาก็หายไปเลย
แสงและความมืด
ร่างกายใช้แสงเป็นสัญญาณบอกเวลา ถ้าห้องมีแสงจากถนนหรือจากไฟสแตนด์บาย ต่อมไพเนียลจะหลั่งสารเมลาโทนินได้ไม่เต็มที่
- ปิดม่านให้มิดหรือใช้ผ้าม่านที่ทึบพอ
- ปิดหรือถอดปลั๊กอุปกรณ์ที่มีไฟสว่างในห้องนอน
- ถ้าจำเป็นต้องมีไฟกลางคืน ให้ใช้ไฟสีส้มหรือแดงที่สว่างน้อย
ส่วนตอนเช้า ลองเปิดม่านแล้วออกไปโดนแสงธรรมชาติสักสิบห้านาที ช่วยตั้งนาฬิกาชีวิตของวันนั้นได้ แต่ในกรุงเทพที่ฝุ่นสูง ให้ดูคุณภาพอากาศก่อนออกไปจริง ๆ ถ้าฝุ่นสูงให้ทำกิจกรรมเบา ๆ ในห้องแทน
เตียงและหมอนที่พอดี
ความสบายของเตียงไม่ใช่เรื่องของราคา แต่เป็นการรองรับสรีระของเรา ท่านอนต่างกันต้องการหมอนต่างกัน
- ท่านอนหงาย ต้องการหมอนที่ไม่สูงเกินไป เพื่อให้คอไม่ก้ม
- ท่านอนตะแคง ต้องการหมอนที่เติมช่องว่างระหว่างคอกับไหล่ ไม่งั้นคอจะเบี้ยวทั้งคืน
- ท่านอนคว่ำ ควรใช้หมอนเตี้ยมากหรือไม่ใช้เลย
ผมเปลี่ยนหมอนเป็นแบบที่สูงขึ้นนิดเดียวเพราะนอนตะแคง แล้วพบว่าตื่นมาไม่ปวดคออีก ไม่ต้องเปลี่ยนเตียงเลย
ส่วนที่นอน ถ้าแข็งเกินไปจะทำให้ไหล่กับสะโพกกดทับจนตื่น ถ้านิ่มเกินไปจะยวบและพลิกตัวยาก ลองนอนจริงสักสิบห้านาทีก่อนซื้อ อย่าซื้อเพราะโปรโมชัน
เสียงรบกวนที่เราแก้ได้เอง
เสียงจากภายนอกแก้ยาก แต่มีวิธีเบา ๆ ที่ช่วยได้ เช่น ปิดช่องใต้ประตู ย้ายเตียงออกจากผนังที่ติดถนน และใช้พัดลมหรือเครื่องเล่นเสียงธรรมชาติเปิดเบา ๆ เพื่อกลบเสียงเป็นช่วง ๆ
ข้อสำคัญคือเสียงที่กลบต้องสม่ำเสมอ ถ้าเป็นเพลงจะทำให้สมองตื่นตัว ถ้าเป็นเสียงฝนหรือพัดลมจะช่วยกล่อมได้ดีกว่า
กิจวัตรก่อนนอนที่ใช้ได้จริง
ผมใช้เวลาสามสิบนาทีสุดท้ายก่อนนอนทำแบบนี้ทุกคืน
- 1. ปิดหน้าจอหรือลดความสว่างลง
- 2. อาบน้ำอุ่นหรือล้างหน้าด้วยน้ำอุ่น เพื่อช่วยให้ร่างกายเย็นลงหลังอาบ
- 3. เขียนเรื่องที่กังวลลงกระดาษ สามถึงห้าบรรทัด
- 4. อ่านหนังสือกระดาษหรือฟังอะไหล่เบา ๆ จนรู้สึกง่วง แล้วค่อยปิดไฟ
ถ้านอนลงแล้วยังไม่หลับภายในยี่สิบนาที ให้ลุกไปทำอะไรเงียบ ๆ ในที่แสงสลัว แล้วค่อยกลับมาเข้านอนใหม่ การนอนกลิ้งบนเตียงนาน ๆ ทำให้สมองเรียนรู้ว่าเตียงคือที่สำหรับคิดเรื่องเครียด นี่คือสิ่งที่ช่วยผมได้มากที่สุด
สิ่งที่ควรระวังและเมื่อไหร่ควรไปพบแพทย์
ถ้านอนไม่หลับต่อเนื่องเกินสามสัปดาห์ มีอาการกรนหนัก หยุดหายใจตอนนอน ง่วงจนหลับในที่ทำงาน หรือรู้สึกว่าคุณภาพชีวิตแย่ลงชัดเจน ควรปรึกษาแพทย์ การแก้ด้วยตัวเองช่วยได้ในระดับหนึ่ง แต่ไม่ใช่ทุกปัญหา
อย่าซื้อยานอนหลับเองหรือใช้ยาของคนอื่น เพราะอาจมีผลข้างเคียงและเกิดการติดยาได้
คืนแรกที่ลองทำแล้วไม่หลับทันที
ถ้าเปลี่ยนห้องนอนแล้วยังไม่หลับในคืนแรก ไม่ได้แปลว่าวิธีไม่ทำงาน มันต้องใช้เวลาสองสามคืนให้ร่างกายเคยชินกับสภาวะใหม่ โดยเฉพาะถ้าคุณเปลี่ยนอุณหภูมิหรือเปลี่ยนหมอน
สิ่งที่ผมทำคือจดสั้น ๆ ว่าคืนนั้นหลับกี่โมง ตื่นกี่ครั้ง และรู้สึกอย่างไรตอนเช้า ไม่ต้องลงรายละเอียด แค่สามบรรทัดก็พอ ข้อมูลนี้ทำให้เห็นว่าการเปลี่ยนแปลงได้ผลจริงหรือไม่ แทนการเดาจากความรู้สึก
สิ่งที่ควรมีในห้องนอน และสิ่งที่ไม่ควรมี
ควรมี — ผ้าคลุมผ้าห่มที่ซักง่าย ม่านที่ทึบพอ พัดลมที่เสียงไม่ดังเกิน และที่นอนที่ไม่ยุบ
ไม่ควรมี — โทรทัศน์ที่เปิดค้าง เอกสารงานที่ยังไม่ได้ทำ ของที่กองไว้บนเตียง และมือถือที่ชาร์จอยู่หัวเตียง
ถ้าห้องเล็กจนต้องใช้ห้องนอนทำงานด้วย ให้แยกโซนให้ชัด อย่านอนบนเตียงที่ยังเปิดแล็ปท็อปอยู่ เพราะสมองจะเชื่อมเตียงกับความเครียด
สรุปสั้น ๆ ที่ทำได้คืนนี้
คืนนี้ลองแค่สามอย่าง ปรับแอร์ขึ้นหนึ่งองศาและเปิดพัดลมเบา ๆ เอาอุปกรณ์ที่มีไฟออกจากหัวเตียง และเขียนเรื่องที่กังวลลงกระดาษก่อนนอน ถ้าทำสามคืนติดแล้วรู้สึกต่าง ก็ค่อยปรับหมอนและม่านต่อ
