กินข้าวโดยไม่มีมือถือ 1 สัปดาห์ ได้อะไรกลับมาบ้าง

วันหนึ่งผมวางจานข้าวลง แล้วพบว่าตัวเองกำลังเคี้ยวข้าวคำที่สามโดยที่ตายังจ้องอยู่ที่หน้าจอ เนื้อข้าวยังอยู่ในปาก แต่สมองไม่ได้อยู่ตรงนั้นเลย มันไปอยู่ที่คลิปที่เพิ่งเลื่อนผ่าน ข้อความที่ยังไม่ได้ตอบ และข่าวที่ทำให้หงุดหงิดทั้งที่ไม่ได้มีส่วนได้ส่วนเสียอะไรด้วย มื้อนั้นจบลงโดยที่ผมจำไม่ได้ด้วยซ้ำว่าอาหารรสชาติเป็นยังไง

ตอนล้างจานถึงได้คิดว่า เรื่องนี้มันแปลกดีนะ เราใช้เวลาทั้งวันไปกับการกินข้าวสามมื้อ แต่กลับจำมื้ออาหารแทบไม่ได้เลย นั่นแหละคือจุดเริ่มต้นของการทดลองเล็ก ๆ ที่ผมไม่คิดว่าจะยากขนาดนี้ นั่นคือการกินข้าวโดยไม่เอามือถือขึ้นโต๊ะ เป็นเวลา 1 สัปดาห์เต็ม

กติกาที่ตั้งไว้แบบไม่โหดเกินไป

ผมตั้งกติกาง่าย ๆ กับตัวเองว่า ระหว่างมื้ออาหารหลัก (เช้า กลางวัน เย็น) มือถือต้องอยู่ห่างจากโต๊ะ ไม่ใช่แค่คว่ำจอ ไม่ใช่แค่ปิดเสียง แต่ต้องวางไว้ที่อื่นจริง ๆ เช่น บนโซฟา หรือในกระเป๋าที่หยิบไม่สะดวก ถ้ามื้อไหนกินคนเดียวก็ใช้เวลานั้นอยู่กับอาหารจริง ๆ ถ้ามื้อไหนกินกับคนอื่นก็คุยกันแทนการกดจอ

ผมไม่ได้ห้ามตัวเองใช้มือถือทั้งวัน และไม่ได้ห้ามดูซีรีส์ตอนกินขนมตอนดึก การทดลองนี้จำกัดแค่ “มื้ออาหารหลัก” เท่านั้น เพราะถ้าตั้งกติกาโหดเกินไป ใจจริงก็รู้ว่าตัวเองจะเลิกกลางทางภายในวันที่สอง

มื้อแรกที่อึดอัดจนต้องยอมรับความจริง

มื้อแรกผมรู้สึกว่ามันเงียบผิดปกติ ทั้งที่ในห้องมีแค่เสียงช้อนกระทบจานกับเสียงเคี้ยวของตัวเอง สมองมันหาทางออกอัตโนมัติ มือก็เอื้อมไปหามือถือก่อนที่ความคิดจะสั่งด้วยซ้ำ ผมต้องเตือนตัวเองซ้ำ ๆ ว่ากติกาคือวางไว้ที่อื่น ไม่ใช่แค่ไม่เปิด

สิ่งที่ทำให้ผมแปลกใจคือความเร็วในการกิน ปกติผมกินข้าวจานหนึ่งเสร็จในเวลาไม่ถึงสิบนาที เพราะระหว่างนั้นมือก็เลื่อนฟีดไปเรื่อย พอไม่มีจอ มันเหมือนเวลาถูกยืดออก ผมเคี้ยวช้าลงเพราะไม่มีอะไรให้รีบไปทำต่อ และเริ่มสังเกตว่าอาหารรสชาติเปลี่ยนไปจริง ๆ ไม่ใช่เพราะแม่ค้าปรุงอร่อยขึ้น แต่เพราะผมไม่ได้กลืนมันลงคอแบบข้ามขั้นตอน

เรื่องนี้ไม่ใช่แค่ความรู้สึกส่วนตัว มีงานวิจัยที่พูดถึงการกินแบบมีสติ (mindful eating) อยู่พอสมควร เช่นบทความของ Mayo Clinic ที่อธิบายว่าการชะลอความเร็วในการกินและใส่ใจกับอาหารตรงหน้าช่วยให้ร่างกายรับรู้สัญญาณอิ่มได้ดีขึ้น ผมไม่ได้อ่านเพื่อจะทำตามทุกขั้นตอน แค่อยากรู้ว่าสิ่งที่รู้สึกมันมีคนอื่นเคยเจอมาก่อนไหม

อาหารอร่อยขึ้นจริงไหม คำตอบคือ “จริง แต่ไม่ใช่แบบที่คิด”

ถ้าถามตรง ๆ ว่าอาหารอร่อยขึ้นไหม คำตอบคืออร่อยขึ้นครับ แต่ไม่ใช่เพราะรสชาติเปลี่ยน หากเพราะสมาธิของเรากลับมาอยู่ที่ลิ้นจริง ๆ วันที่สามผมกินกะเพราไข่ดาวจานเดิมจากร้านเดิมที่กินมาสองปี แล้วเพิ่งรู้ตัวว่าร้านนี้ใส่พริกไทยเยอะกว่าที่คิด และไข่ดาวขอบไม่กรอบเท่าเมื่อก่อน นี่คือรายละเอียดที่ผมไม่เคยรับรู้มาก่อนเลยทั้งที่กินมาหลายร้อยจาน

มันทำให้ผมนึกถึงเรื่องง่าย ๆ ว่าเราไม่ได้ขาดอาหารอร่อย แต่เราขาดความสนใจที่จะรับรู้ว่ามันอร่อย และเมื่อไม่มีหน้าจอมาดึงความสนใจ สมองก็ไม่มีทางเลือกอื่นนอกจากกลับมาอยู่กับจานข้าวตรงหน้า

อีกอย่างที่เปลี่ยนไปคือปริมาณ ผมพบว่าตัวเองกินน้อยลงโดยไม่ต้องพยายาม เพราะกินช้าลงและรู้สึกอิ่มเร็วขึ้น ไม่ได้ตั้งใจลดน้ำหนัก แต่จานที่เคยต้องเติมข้าวอีกครึ่งทัพพี กลายเป็นจานเดียวพอดี ซึ่งตรงกับคำอธิบายเรื่องการรับรู้สัญญาณอิ่มที่ NHS พูดถึงในหมวดคำแนะนำเรื่องการกินเพื่อสุขภาพ

สิ่งที่ยากที่สุดไม่ใช่การไม่เล่นมือถือ

ตอนเริ่มผมคิดว่าศัตรูคือมือถือ แต่พอผ่านไปสักสามวันก็ชัดเจนว่าศัตรูตัวจริงคือความเงียบและความคิดที่ผุดขึ้นมาเองต่างหาก

เวลามีจออยู่ตรงหน้า เราใช้มันกลบความคิดที่ไม่อยากคิด เช่น งานที่ยังค้างอยู่ เรื่องที่คุยกับใครแล้วไม่สบายใจ หรือความกังวลเรื่องเงินที่ยังไม่ได้แก้ พอเอาจอออก ความคิดพวกนั้นก็ลอยขึ้นมาเต็มโต๊ะอาหารทันที วันหนึ่งผมกินข้าวไปได้ครึ่งจานแล้วรู้ตัวว่าคิ้วขมวดอยู่ เพราะกำลังคิดเรื่องอีเมลที่ยังไม่ได้ตอบ มันอึดอัดจริง ๆ และผมก็เข้าใจทันทีว่าทำไมคนส่วนใหญ่ รวมถึงตัวผมเอง เลือกหยิบมือถือขึ้นมากลางมื้ออาหารโดยไม่รู้ตัว

สิ่งที่ช่วยได้คือการยอมรับว่า thoughts ที่ผุดขึ้นมาไม่ใช่เรื่องผิด และไม่จำเป็นต้องแก้มันตอนกินข้าว แค่บอกตัวเองว่า “เดี๋ยวค่อยคิด” แล้วกลับไปที่คำข้าวตรงหน้า บางมื้อก็ทำได้ บางมื้อก็ล้มเหลว แต่การที่รู้ตัวว่ากำลังหลุดนี่แหละคือความต่าง

นอกจากนี้ยังมีเรื่องเล็ก ๆ ที่กวนใจไม่น้อย คือความรู้สึกว่าตัวเอง “พลาดอะไรไป” ระหว่างที่ไม่ได้ดูจอ ผมต้องเตือนตัวเองหลายครั้งว่าข่าวหรือข้อความส่วนใหญ่รอได้อีกสิบนาที และการที่ตอบช้าไปยี่สิบนาทีไม่ได้ทำให้ใครเดือดร้อนจริง ๆ

วิธีที่ทำให้อยู่รอดครบ 7 วัน

ผมไม่ได้เก่งขึ้น suddenly ในวันที่สี่ แต่มี 몇 อย่างที่ช่วยให้การทดลองนี้ไม่จบกลางทาง

  • วางมือถือไว้ไกลมือ ไม่ใช่แค่หงายจอหรือปิดแจ้งเตือน เพราะถ้าอยู่ในระยะเอื้อม มือจะไปถึงก่อนสมองทุกครั้ง
  • ตั้งเวลากินให้ชัด เช่น มื้อเย็นเริ่มสองทุ่มและจบก่อนสองทุ่มครึ่ง ทำให้รู้ว่าช่วงนี้คือช่วงที่ไม่ต้องเช็กอะไร
  • เตรียมคำถามไว้คุย ถ้ากินกับคนอื่น การมีเรื่องให้คุยล่วงหน้าช่วยลดความอยากหยิบจอ เช่น ถามเรื่องวันที่เขาเล่าไว้ครึ่ง ๆ กลาง ๆ
  • ยอมรับมื้อที่ล้มเหลว มีหนึ่งมื้อที่ผมกินข้าวไปดูคลิปไป เพราะวันนั้นเหนื่อยมาก ไม่ได้ทำให้ทั้งสัปดาห์พัง แค่มื้อถัดไปกลับมาทำใหม่
  • เริ่มจากมื้อที่ง่ายที่สุด สำหรับผมคือมื้อเช้า เพราะเป็นมื้อที่สั้นและคนอื่นยังไม่ตื่น การชนะมื้อเช้าช่วยให้มีกำลังใจทำมื้ออื่นต่อ

ถ้าใครรู้สึกว่าการเปลี่ยนพฤติกรรมแบบนี้มันต้องใช้พลังคล้ายกับการออกกำลังกาย นั่นก็ไม่ผิด เพราะมันคือการฝึกกล้ามเนื้อความสนใจแบบหนึ่ง ผมเองก็เคยเขียนเรื่องทำนองนี้ไว้ในบทความ ฝึกแรงกายที่บ้านทีละน้อย ซึ่งหลักคิดคล้ายกัน คือเริ่มจากก้าวเล็ก ๆ ที่ทำได้จริงทุกวัน ดีกว่าตั้งเป้าใหญ่แล้วเลิกไปกลางทาง

สิ่งที่ได้กลับมาหลังครบหนึ่งสัปดาห์

สิ่งที่ผมได้กลับมาไม่ใช่ “สมาธิดีขึ้นแบบพลิกชีวิต” แต่เป็นของเล็ก ๆ หลายอย่างที่สะสมกัน

อย่างแรกคือผมจำมื้ออาหารได้มากขึ้น จำได้ว่าวันอังคารกินอะไร กับใคร และคุยเรื่องอะไร ซึ่งปกติผ่านไปสองวันก็ลืบหมด อย่างที่สองคือผมกินช้าลงและอิ่มพอดีมากขึ้นโดยไม่ต้องฝืน อย่างที่สามคือผมสังเกตว่าอารมณ์ก่อนและหลังมื้ออาหารต่างกันชัด มื้อที่กินพร้อมจอมักจบด้วยความรู้สึกพร่า ๆ ว่ายังไม่ได้พักจริง แต่มื้อที่กินโดยไม่ดูจอจบแล้วรู้สึกเหมือนได้หยุดพักจริง ๆ สิบห้านาที

มีงานเขียนเชิงสรุปเกี่ยวกับผลของการอยู่กับปัจจุบันและการรับรู้สิ่งที่ทำอยู่ที่ American Psychological Association ซึ่งพูดถึงแนวคิด mindfulness ในชีวิตประจำวันไว้ค่อนข้างเข้าใจง่าย ผมไม่ได้อ้างว่าการกินข้าวโดยไม่เล่นมือถือจะรักษาอะไรได้ แต่ในฐานะคนธรรมดาที่ลองเอง มันให้ผลกับความรู้สึกพอสมควร

หลังครบสัปดาห์ ผมไม่ได้กลายเป็นคนที่ไม่แตะมือถือตอนกินข้าวเลยตลอดไป บางมื้อยังมีหลุดบ้าง โดยเฉพาะมื้อที่กินคนเดียวและเหนื่อยมาก แต่สิ่งที่เปลี่ยนคือตอนนี้ผมรู้ตัวทุกครั้งที่หยิบขึ้นมา และบ่อยครั้งก็วางมันกลับลงไป ซึ่งผมคิดว่านั่นคือสิ่งที่ได้กลับมาจริง ๆ ไม่ใช่กฎเหล็กที่ต้องท่องจำ แต่เป็นการรู้ทันตัวเองมากขึ้นนิดหนึ่ง

ถ้าใครอยากลองบ้าง ผมแนะนำให้เริ่มจากมื้อเดียวต่อวัน สักห้าวันก่อน ไม่ต้องประกาศให้ใครรู้ ไม่ต้องซื้ออุปกรณ์อะไรเพิ่ม แค่หาที่วางมือถือให้ห่างมือ แล้วนั่งลงกินข้าวจริง ๆ สักมื้อ อาหารจานเดิมที่เคยกินทุกวันอาจรสชาติไม่เหมือนเดิมเลยก็ได้